History Travel

Znak Polski Walczącej (PW) – „Kotwica” pojawiła się na murach dokładnie 20 marca 1942 roku

Marta Wajszczak — Fri, 20 Mar 2026 12:40:16 +0000

„Kotwica” została uznana w wyniku tajnego konkursu dokładnie 20 marca 1942 roku. Została wybrana z 27 innych zgłoszeń. Inicjatorem konkursu był Czesław Michalski.

Bardzo ważny w konkursie był sam znak graficzny, ale również przekaz treści i jak najszybsza możliwość narysowania znaku na murze. Autorka wygranego znaku- Anna Smoleńska ps. Hania była studentką historii sztuki na tajnym Uniwersytecie Warszawskim.

[Jerzy Jabłonowski]: Wiecie… POLSKA WALCZY – wiadomo, ale musimy jeszcze mieć swój symbol, emblemat, godło, znak rozpoznawczy, niby podpis czy pieczęć. Te dwa inicjały PW splecione graficznie jako własny znak. Otóż wasza firma „Wydawnictwo Polskie” ma te same litery początkowe „WP” jak nasze „PW”. Spójrzcie na ten wasz znak na okładce: inicjały wystylizowane w kształt kotwicy (kotwica to symbol nadziei), nie wyobrażam sobie lepszego zestawienia tych dwóch liter, jak na tej waszej okładce.
Co byś powiedziała gdybyśmy to użyli jako godło Polski Walczącej? Nawet tytuł książki się zgadza. Wszak polujemy tylko na potwory w imię sprawiedliwości dziejowej– Irena Rybotycka „ Znak Polski Walczącej”

Litera P symbolizuje Polskę, a ramiona litery W – walkę. Do rozpowszechniania symbolu przyczynili się m.in. harcerze z organizacji „Wawer”. Malowali w miejscach dobrze widocznych dla Polaków, ale przede wszystkim na Niemców – na murach, tablicach ogłoszeniowych, słupach elektrycznych czy przystankach tramwajowych. Malowali pojedynczo, lub dwójkami w nocy. Malowano również w dzień co stanowiło odwagę, oddanie i patriotyzm, lecz przez innych uznawane było za zakazaną brawurę.

Pierwszy duży znak „Kotwicy” pojawił się na uszkodzonej częściowo w 1939 r. werandzie znanej cukierni warszawskiej Lardallego przy ul. Polnej 30. Za wykonawcę tego malunku uznano ucznia gimnazjum im. Stefana Batorego, Maciej Aleksy Dawidowski (ps. Alek). Chodząc warszawskimi uliczkami, możemy jeszcze zobaczyć zachowane i zabezpieczone symbole Polski Walczącej na murach i elewacjach, m.in. w patio II Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego w Warszawie, gdzie zostały przeniesione.

Jan Bytnar – znana postać z książki „ Kamienie na Szaniec” zasłynął z dużego zaangażowania w działalność propagowania znaku. Wymyślił szablon do szybkiego malowania i pieczątek ze znakiem kotwicy. Opracował również urządzenie do malowania znaku, zwane „wiecznym piórem”. Zasłynął również z namalowania kotwicy na cokole pomnika Lotnika, znajdującego się w 1944 roku na placu Unii Lubelskiej. Czyn ten wymagał ogromnej odwagi, ponieważ plac znajdował się na granicy dzielnicy policyjnej m.in. w al. Szucha 25, gdzie mieściła się w czasie okupacji główna siedziba SS i Gestapo.

W całej historii znaku Polski Walczącej dużo mówi się o Szarych Szeregach, które zasłynęły ze swojej działalności konspiracyjnej oraz zadań tzw. małego sabotażu. W Warszawie przy ul. Koszykowej 75 znajduje się wmurowana tablica pamiątkowa upamiętniająca działania Szarych Szeregów, wymieniono na niej również autorkę znaku Annę Smoleńską ps. Hania oraz Tadeusza Zawadzkiego ps. Zośka wyróżnionego wawerskim tytułem „ Kotwicki”

W czerwcu 2014 roku Sejm uchwalił ustawę o ochronie Znaku Polski Walczącej.

Od szwedzkich salonów po Carinhall: Burzliwe życie i pośmiertna tułaczka Carin Göring

Marta Wajszczak — Sat, 14 Mar 2026 18:12:14 +0000

Pierwsze małżeństwo

Rockelstad związany jest bezpośrednio z historią dwóch szwedzkich szlacheckich rodów: von Rosen oraz von Kantzow. Dzisiaj skupimy się właśnie na historii rodu von Kantzow, a dokładniej na pewnej romantycznej, choć historycznie bardzo znaczącej miłości. Aby ją zrozumieć, należy połączyć trzy rody: Fock (rodzina Carin), von Rosen (właściciele zamku) oraz von Kantzow (rodzina pierwszego męża Carin).

Carin Fock była córką barona Carla Focka oraz jego żony Huldy Beamish. Mieli oni, poza Carin, jeszcze cztery córki. Nazywano je „pięknymi barównami Fock” i wszystkie weszły w skład szwedzkiej elity. Mary Fock wyszła za hrabiego Erica von Rosena (właściciela zamku Rockelstad), a Carin w 1910 roku poślubiła szwedzkiego oficera i arystokratę Nilsa von Kantzowa. Mieli jedynego syna, Nilsa Gustafa (zwanego Thomasem), urodzonego w 1913 roku.

Zamek Rockelstad jest kluczowym miejscem w tej historii. To właśnie tam w 1920 roku Hermann Göring, pracujący wówczas jako pilot cywilny, przymusowo lądował na zamarzniętym jeziorze Båven, transportując właściciela posiadłości – hrabiego Erica von Rosena. Na zamku Göring po raz pierwszy spotkał Carin von Kantzow. Spędził tam noc jako gość, co dało początek wielkiej miłości w cieniu skandalu. W 1920 roku porzucenie męża oraz siedmioletniego syna dla ubogiego, bezrobotnego niemieckiego pilota było w szwedzkich wyższych sferach absolutnie nie do przyjęcia. Carin zaryzykowała wszystko: status społeczny oraz relacje z synem.

Miłość w cieniu skandalu

W 1922 roku Carin wzięła rozwód. Nils, mimo ogromnego bólu, zachował się niezwykle honorowo, co zszokowało ówczesną socjetę – gdy Carin odeszła do Göringa, przez pewien czas wysyłał jej pieniądze do Monachium, by nie żyła w nędzy. Nigdy nie pogodził się ze stratą ukochanej; po rozwodzie popadł w głęboką depresję i chorobę psychiczną. Zmarł w 1967 roku. Ich syn, Thomas, bardzo ciężko przeżył rozstanie rodziców. Choć Göring starał się być dla niego dobrym ojczymem, chłopak zawsze czuł się rozdarty między lojalnością wobec biologicznego ojca a fascynacją nowym mężem matki.

3 stycznia 1923 roku odbyła się skromna ceremonia ślubna w domu Focków. Rodzina Carin była podzielona – jedni widzieli w Göringu bohatera wojennego, inni niebezpiecznego radykała bez grosza. Miesiąc później, 3 lutego 1923 roku, odbył się drugi ślub – religijny, w luksusowym hotelu Vier Jahreszeiten w Monachium. Od tego momentu Carin weszła do monachijskiej socjety jako „Pani Kapitanowa”.

Po nieudanym puczu monachijskim w 1923 roku i ucieczce z Niemiec, Göring mieszkał z żoną w Szwecji w latach 1925–1927. Choć rezydowali głównie w Sztokholmie, bywali gośćmi w posiadłościach Focków i von Kantzowów. Szwedzka prasa (szczególnie lewicowa) drwiła z Carin, nazywając ją „nazistowską hrabiną”, a jej rodzinę oskarżano o wspieranie ekstremizmu. To sprawiało, że Carin coraz gorzej czuła się w ojczyźnie, co jeszcze mocniej pchało ją w ramiona niemieckiego ruchu narodowego.

Śmierć Carin i propaganda kultu

Śmierć Carin Göring 17 października 1931 roku była wynikiem splotu tragicznych czynników. Od lat chorowała na gruźlicę i miała poważną wadę serca. Jej stan pogorszył się po nagłej śmierci matki, Huldy Fock. Mimo fatalnego zdrowia, Carin natychmiast pojechała z Niemiec do Szwecji na pogrzeb. Wysiłek podróży i wstrząs spowodowały, że doznała zapaści tuż po ceremonii. Zmarła kilka tygodni później w sanatorium w Sztokholmie. Stało się to w momencie, gdy NSDAP była u progu władzy. Przy łóżku nie było Hermanna, który musiał wracać do Berlina na ważne głosowania w Reichstagu. Wykorzystano to później propagandowo, kreując obraz Carin jako kobiety, która poświęciła życie dla Niemiec.

Dla Göringa jej śmierć była końcem świata. Carin była dla niego uosobieniem „nordyckiej bogini”. To on wykreował jej pośmiertny wizerunek, który stał się fundamentem propagandy. Sam zaczął kompulsywnie jeść i pogłębił uzależnienie od morfiny. Na jej cześć zbudował pod Berlinem ogromną posiadłość – Carinhall. Nie był to zwykły dom, lecz mauzoleum. Codziennie składał tam żywe kwiaty, ocieplając tym gestem swój wizerunek brutalnego polityka.

Miejsce pochówku

Kwestia pochówków Carin budziła nieustanne problemy. Najpierw spoczęła w rodzinnym grobowcu na cmentarzu Lovö niedaleko zamku Drottningholm. Jednak w 1934 roku, po dojściu nazistów do władzy, Göring sprowadził jej ciało do Niemiec. Odbyła się oficjalna ceremonia z udziałem Adolfa Hitlera, a szczątki złożono w luksusowej krypcie w Carinhall. Pod koniec wojny w 1945 roku, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Berlina, Göring kazał wysadzić rezydencję w powietrze. Krypta została uszkodzona, a szczątki sprofanowane przez poszukiwaczy i żołnierzy.

Siostry Carin za wszelką cenę chciały sprowadzić jej ciało do ojczyzny. W 1951 roku szwedzki pastor potajemnie zabrał odnalezione szczątki i przewiózł je do Szwecji, gdzie ponownie spoczęły na cmentarzu w Lovö. W 1991 roku, podczas prac budowlanych na terenie dawnego Carinhall, znaleziono kolejne fragmenty kostne. Badania DNA potwierdziły ich autentyczność i dołożono je do grobu w Szwecji. Dzisiaj na cmentarzu w Lovö znajduje się skromna płyta z napisem „Carin Göring”.

Dlaczego historia tego rodu jest dla mnie tak szczególna? Ponieważ kilkanaście lat temu, podczas pobytu w Szwecji, miałam możliwość poznać osobiście Marianne von Kantzow. Urodziła się w 1951 roku jako córka Johana Alberta von Kantzowa (1918–2003), krewnego pierwszego męża Carin, oraz Gunnel Marianne z domu von Sneidern.

Do tej pory w zamku Rockelstad odbywają się wszystkie rodzinne uroczystości. I mimo że Marianne nie miała nic wspólnego z dramatyczną historią sprzed lat, świadomość, że znam osobę z tej rodziny, jest dla mnie czymś wyjątkowym. Chciałam Wam tę historię przybliżyć, łącząc swoją pasję z moim doświadczeniem.

Tekst dotyczy związku Carin z Hermannem Göringiem, nie dotyczy kwestii politycznych

: płyta nagrobna na cmentarzu

: wnętrza Carinhall

: Carin von Kantzow i Hermann Goring

: posiadłość aktualnie

: zamek współcześnie

: Adolf_Hitler_w_rozmowie_z_Hermannem_Goringiem Carin Goring

: pogrzeb w Carinhall

: posiadłość Goringa

: zamek Rockelstad

: zamek

: Carin von Kantzow

Muzyka grana na śmierć

Marta Wajszczak — Sat, 07 Feb 2026 18:24:50 +0000

W niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz-Birkenau utworzono kilka zespołów muzycznych. Chociaż jest to jedna z największych paradoksalnych sytuacji w obozowej przestrzeni, istniała naprawdę a głównym powodem jej istnienia była oczywiście walka o przeżycie.

Do obozu trafiali więźniowie, którzy przed zniewoleniem zajmowali się w życiu różnymi profesjami. I tak były krawcowe, pielęgniarki, położne, duchowni, fryzjerzy itp. Czasem te profesje zwyczajnie ratowały im życie. Wśród grupy więźniów znaleźli się również muzycy grający na różnych instrumentach. Powstała więc chęć grania, by chociaż prowizorycznie stworzyć namiastkę normalności. Natomiast bez zgody nadzorujących obozem próby grania czy śpiewu kończyły się biciem lub karą… Niestety zgoda również nie oznaczała bezpieczeństwa. System godząc się na to, sprawił z czasem, że zamiast ukojenia, muzyka jeszcze bardziej gnębiła swoich odbiorców. Dochodziło do sytuacji, gdzie kapeli kazano grać wesołą muzykę przy ludziach, którzy szli do komory gazowej. Grali przed główną bramą obozową, codziennie rano patrząc jak grupy więźniów idą na przymusową, ciężką i morderczą pracę. Grali na ich powrót. Grali zabawiając esesmanów- oprawców, swoich wrogów. Z czasem ta wątpliwa rozrywka stała się ponurym tłem śmierci.

Tylko czasami dochodziło do sytuacji, kiedy faktycznie dostarczali rozrywki więźniom. Były to zdecydowanie sytuacje w mniejszości. Na ogół muzyka zaczęła zwiastować coś niepokojącego.

W obozie kobiecym Birkenau rządziła prawdziwa melomanka. Problem polegał na tym, że była jedną z najgorszych i najstraszniejszych nadzorczyń obozowych. Mowa o Marii Mandl. Bestii z Auschwitz. Jej przydomek jest nieprzypadkowy. Ta sadystka i degeneratka była główną nadzorczynią, nie bez powodu. Za sprawą swojej natury katowała więźniarki, biła je pejczem, poniżała, stosowała okrutne kary. Była prawdziwym postrachem w podobozie. Przypisuje się jej współodpowiedzialność za śmierć setek tysięcy ofiar. I to właśnie ona postanowiła stworzyć lagerkapele.

W całym systemie obozów, gett i więzień stworzonych przez nazistowski system to była jedyna oficjalna żeńska kapela. Zespół powołano w 1943 roku w kwietniu. To, że była melomanką nie oznaczało, że słuchanie muzyki było jej głównym celem. Ona marzyła o jak największym upodleniu więźniarek. Głównym zadaniem zespołu było granie muzyki ludziom idącym na śmierć do komór gazowych oraz granie więźniarkom wychodzącym do pracy i wracającym do baraków. Stały przy bramie bardzo wcześnie więc omijały ich sadystyczne apele. Z jednej więc strony robiły to co lubiły- grały muzykę i omijało ich wiele nieprzyjemności. Z drugiej strony niestety były zmuszane do grania w skrajnych sytuacjach. Były świadkami tych sytuacji. Grały bez przerwy, nie zależnie od pogody, przez wiele godzin. Nie można więc powiedzieć, że to granie nie było wyczerpujące. Na dodatek grały w kółko to samo, non stop. Po jakimś czasie to również przestawało być przyjemnością. Źródła podają również sytuacje jak jedna z członkiń orkiestry, grała, gdy do komory gazowej szła cała jej rodzina.

Była również sytuacja, kiedy kazano im wyjść i grać zaraz obok kominów krematoryjnych, z których wydobywał się jeszcze gorący popiół z palonych ciał.

Muzyka ratowała im życie, ale one same były zmuszane do grania w najgorszych sytuacjach. Były świadkami tragedii ludzi, którzy szli na pewną śmierć. Widziały więcej i czuły więcej, ale większość z nich dzięki temu przeżyła obóz. Jednak jak wspominają muzyka po tych przeżyciach nigdy nie była już dla nich taka sama.

Karły w Auschwitz- ulubieńcy doktora Mengele

Marta Wajszczak — Sat, 24 Jan 2026 12:18:17 +0000

Chociaż ciężko to sobie wyobrazić, istniała w Auschwitz pewnego rodzaju furtka do przetrwania. Tą furtką była dobra wola katów i w bardzo rzadkich przypadkach bywała uchylona. To oczywiście nie oznaczało, że każdy miał na to szansę. Wyjątkowość- to słowo klucz i zarazem klucz do owej furtki.

Do nielicznego grona wyjątkowych osób trafiła rodzina karłów. Ich historia pokazuje, że szanse, chociaż niewielkie, istniały, ale tak czy owak były okupione cierpieniem.

Siedmioro z 10 członków rodziny Ovitzów było karłami. I właśnie ta siódemka zyskała miano pupilków Anioła Śmierci.

Widok wysokiego mężczyzny wynoszącego z wagonu małych karłów był zaskakujący. Ubrani byli w kolorowe ubrania, zadowoleni, uśmiechnięci mimo, że podróżowali w bydlęcym wagonie. Przyzwyczajeni do zachwytu i byciu na scenie, z piękną biżuterią w futrach. Mniej więcej tak wyglądało przybycie rodzeństwa Ovitzów do Auschwitz.

Pochodzili z transylwańskiej wsi Rozavlea. Ojciec był Żydem i cierpiał na karłowatość, mimo to założył rodzinę z Braną Gold, która była normalnego wzrostu. Doczekali się dwóch córek- Rosiki i Franciszki, obie dziewczynki odziedziczyły karłowatość. W 1901 Brana umiera na gruźlicę. Ovitz znajduje sobie drugą żonę Bertę, która rodzi mu ośmioro dzieci. Trójka miała normalny wzrost, reszta odziedziczyła karłowatość.

Żyło im się dobrze, mieli duży dom dostosowany do małego wzrostu, hodowali zwierzęta, mieli sad i ogród, rodzeństwo normalnego wzrostu pomagało dzieciom dotkniętych chorobą. Zbierali owoce, doili krowy, dziewczynki piekły chleb i robiły przetwory.

W 1923 roku umiera ojciec, niedługo po nim Batja. Dziesięcioro rodzeństwa musi zacząć życie bez rodziców. Aby się utrzymać zakładają Trupę Liliputów. Zaczynają występować na scenie, rozbawiając publiczność, wyglądem, tańcem i śpiewem. Wszystko się jednak skończyło po wybuchu wojny.

W 1940 roku Węgrzy wprowadzają w Transylwanii hitlerowskie prawo. Biorąc pod uwagę ich Żydowskie pochodzenie, oraz fakt, że są karłami zostają zakwalifikowani jako „podludzie”.

Mimo tego jeszcze przez kilka lat udaje im się podróżować i wykonywać swoją sceniczną pracę.

W 1944 rozpoczęła się deportacja węgierskich żydów. Najpierw zostali wywiezieni do wioski Dragomiresti, następnie do getta a stamtąd transportem do Auschwitz. Czy rodzeństwo zdawało sobie sprawę z zagrożenia już na etapie podróży do obozu- pewnie tak. Gdyby nie pomoc innego więźnia ta podróż mogła się skończyć śmiercią przez uduszenie się w zatłoczonym wagonie. Nie mniej udało im się dojechać do obozu, gdzie po wyjściu z wagonu starali się utrzymać fakt popularności i z nadzieją, rozpaczliwie podjęli próbę załagodzenia sytuacji.

Do końca nie było wiadomo jakie podejście do nich będzie miał sam Mengele, czy reszta załogi katów. Esesmani ich nie rozdzielili oraz nie poddani zostali rewizji osobistej. Nie byli bici pałkami, nie kazano im iść pod lodowaty prysznic, nie bito, nie straszono psami. O ich losie miał zdecydować Anioł Śmierci.

Był zdumiony, właśnie dlatego, że byli wyjątkowi. Mengele postanowił wziąć ich pod swoje skrzydła, na ich widok miał krzyknąć, że ma pracę na kolejne 20 lat. Rodzeństwo zostało umieszczone w osobnym pokoju w jednym z baraków, dostali materace, pościel ! środki higieniczne. Dodatkowo mogli zachować swoje ubrania, kosmetyki, mogli się codziennie myć a kobiety mogły używać perfum! Trochę to abstrakcyjne jeśli mowa o warunkach obozowych.

Jeśli jednak myślicie, że to wszystko było robione bezinteresownie i z dobrej woli to jesteście w błędzie. Specjalne traktowanie karłów budziło wielką zazdrość wśród innych osadzonych więźniów. Kiedy sława dr Mengele echem obijała się o uszy, szybko wyszło na jaw dlaczego karły zyskały takie traktowanie. Doktor Śmierci dawał im te możliwości, ponieważ oni sami byli materiałem do jego eksperymentów. Im cięższe i zawiłe medyczne przypadki, tym dla doktora lepszy materiał do badań. Jasne więc było, że karły idealnie spełniały warunki do bycia jego materiałem badawczym. Badania pseudomedyczne obejmowały min. Wyrywanie zdrowych zębów, pobieranie szpiku kostnego, celowe zakażanie ran, wlewanie do oczu kwasu i inne. Wszystko po to żeby zobaczyć i opisać zmiany jakie zachodziły w ciele i organizmie, żeby zobaczyć reakcje i granice bólu i wytrzymałości. Znęcanie się fizyczne to dla doktora było za mało. W zamian za dobra, które otrzymali wcześniej od niego, on przekraczał granice przyzwoitości również znęcając się nad nimi psychicznie. Mengele znany był z miłości do muzyki, kazał więc karłom występować i rozbawiać oprawców. Upokorzył ich karząc rozebrać się do naga i defilować po scenie, w tle przedstawiając ich drzewo genealogiczne upatrując przy tym ich żydowskiego pochodzenia co budziło odrazę i niechęć- co było odwrotnym skutkiem ich występów.

Mimo upokorzeń i ran zadanych przez doktora śmierci, karły ciągle wierzyły, że jest on ich zbawicielem i są dla niego ważni. Nie do końca chcieli dopuścić do siebie myśl, że żyją bo są dla niego wyłącznie obiektem medycznym, ta iluzja doprowadzała ich do złej oceny ogólnej sytuacji. Ciężko pojąć, że oni naprawdę wierzyli w to, że Mengele jest tak naprawdę dla nich dobry, bo gdyby tak nie było, od razu posłał by ich do gazu pierwszego dnia. O zgrozo, jakie to było mylne wyobrażenie.

Ovitzowie doczekali się wyzwolenia obozu Auschwitz przez Rosjan. Pieszo postanowili wrócić do domu, chociaż zajęło im to kilka miesięcy. Po dotarciu do Transylwanii okazało się, że nie mieli już czego tam szukać. Wybrali więc Izrael. Dotarli tam i postanowili kontynuować swoją artystyczną działalność. Dwóch braci założyło rodziny i doczekali się dzieci normalnego wzrostu. Żadna z sióstr nie została matką.

Historia rodziny Ovitzów to kolejny dowód na to, że od zasady istniały wyjątki. Ta furtka między życiem a śmiercią w obozie czasem faktycznie się uchylała, jednak nigdy nie było żadnej gwarancji na to, że otrzyma się ten odpowiedni klucz jakim było szczęście.

Zakazana miłość kata i ofiary czy walka o przetrwanie?

Marta Wajszczak — Wed, 21 Jan 2026 19:16:40 +0000

Kochał na poważnie czy tak jak było mu wygodnie? Jak można skazać na śmierć osobę, którą się „kocha”? Czy pomiędzy Rudolfem Hoessem a więźniarką w Auschwitz, którym kierował, Eleonorą Mattaliono- Hodys było prawdziwe, ale zakazane uczucie? Historia tej relacji budzi dyskusje w środowisku naukowym. Niektóre źródła podają, że była określana jako „niewolnica seksualna” komendanta obozu. Nasuwa się jednak pytanie czy człowiek pokroju Hoessa byłby w stanie podejmować tak duże ryzyko, gdzie na szali skandalu była nie tylko jego kariera, ale również utrata rodziny a nawet życia?

Niemiecki, nazistowski obóz koncentracyjny Auschwitz- Birkenau– przedsionek piekła- Rudolf Hoess- Komendant obozu, wzorowy esesman, przykładny mąż Hedwig Hoess i ojciec piątki dzieci- kochanka, więźniarka, być może Żydówka, bo dosyć mało o niej wiemy… ciekawy kontrast?

Eleonora Hodys- Austriacka więźniarka polityczna zyskała przywileje nie do pojęcia. Jako jedyna otrzymała własny pokój w willi komendanta, przepustki i sobotnie urlopy, normalnie jadła, piła i jak się okazało.. współżyła i to całkiem komfortowo. Czy to była walka o przetrwanie czy faktycznie uczucie, trzeba przyznać, że nader ryzykowne. Zarówno dla niej- mogła życie stracić w każdej sekundzie, jak i dla niego. Raz, że szło o karierę dwa zdradę, trzy być może nawet śmierć.

Hodys przybyła do Auschwitz 26 marca 1942 transportem z obozu Ravensbrück. Wiemy, że urodziła się w Wiedniu w 1903 r. w katolickiej rodzinie. Reszta to spekulacje. Być może była lekarką, lub pielęgniarką. Być może miała włoskie obywatelstwo po mężu- tego oficjalnie nie wiemy.

Przed wojną władze nazistowskie skazały ją za liczne oszustwa, w tym nielegalne posługiwanie się odznaką partyjną NSDAP. Została skazana na pół roku więzienia w Wesfalii. Zamiast na wolność, trafiła do obozu Ravensbrück a stamtąd do Auschwitz. Otrzymała czerwony trójkąt a więc osadzono ją jako więźnia politycznego. Są źródła, które podają, że była Żydówką, inne wskazują przynależność do świadków Jehowy.

Było jej na rękę to, że tak mało o niej wiadomo. W czasie wojny i tego całego nieporządku w biurokracji, łatwo było zatrzeć niektóre, niewygodne fakty z życia.

Komendant obozu Rudolf Hoess cieszył się opinią wzorowego esesmana. Mieszkał w willi położonej sto metrów od obozu z żoną Hedwig i piątką dzieci, prowadząc sielskie jak na tamte warunki życie. Hodys wyróżniała się od reszty więźniarek. Została osobistą hafciarką komendanta, wykonując prace artystyczne dla jego żony. Zamieszkała w willi w pokoju urządzonym wedle jej życzeń. Otrzymywała przepustki pozwalające opuszczać obóz i sobotnie urlopy, była zapraszana na przyjęcia organizowane w domu komendanta. To coś absolutnie niewyobrażalnego. Stanisław Dubiel pracujący jako ogrodnik przy willi Hoessów, zeznał, że między małżonkami dochodziło do awantur. Można było wywnioskować, że spowodowane były obecnością Hodys. Hedwig szybko zorientowała się, że więźniarka jest wyraźnie inaczej traktowana niż reszta, co dawało jej powody do podejrzeń o ich romansie. Wykorzystując nieobecność męża, który wyjechał na leczenie po upadku z konia, postanowiła zrobić wszystko by pozbyć się z ich życia rywalki. Hodys trafiła więc do kompanii karnej i z niej wysłała list z prośbą o pomoc. Hoess zareagował natychmiast. Po dwóch tygodniach spędzonych w kompanii przeniesiono ją do aresztu dla esesmanów przy komendanturze, gdzie otrzymała własną cele. Tam nocami zakradał się do niej komendant. Wynikiem tych schadzek była ciąża.

Tu sprawy się skomplikowały, Hoess jako człowiek w wysokiej randze nie mógł sobie pozwolić na taki skandal. Miał do stracenia zbyt wiele. Hodys trafiła więc do bloku 11, gdzie mieściły się cele stojące. W czerwcu 1943 r przeniesiono ją do Birkenau, gdzie trafiła na przymusową aborcję. Zabieg przeprowadził osobiście doktor Carl Clauberg, znany z przeprowadzania eksperymentów na więźniarkach. Jednak to nie spowodowało, że sprawa ucichła. Latem 1944 r. Hoess wydał rozkaz zabicia Hodys, jednak wewnętrzne śledztwo SS zablokowało jego wykonanie. Zostało wszczęte dochodzenie obejmujące nie tylko romans, ale zarzuty korupcji. Podobno Hodys pracowała w magazynie mienia odebranego więźniom, skąd dostarczała komendantowi najcenniejsze znaleziska. Miała nawet przydomek „ brylantowej Nory”.

To nie koniec historii- Hodys przeżyła wojnę. Zeznawała przed sądem SS przeciwko Hoessowi. Po wojnie jej zeznania okazały się kluczowe, by obalić mit o idealnym, moralnym Hoessie, który jedynie wykonywał rozkazy.

Według relacji rodziny Hoessów kobieta była z nim w ciąży dwukrotnie. Za drugim razem udało jej się uciec z obozu w Ravensbrück i dotrzeć do Wiednia, gdzie urodziła dziecko. O jego losach nie wiemy nic. Hodys zmarła w Wiedniu w 1964 r.

Reiner Hoess- wnuk komendanta z pomocą Instytutu Historii Współczesnej odnalazł w Wiedniu majątek byłej więźniarki. W pudełku znajdowały się rękawiczki i mundury z inicjałami jego dziadka oraz złoty pierścionek wykonany ze złota wyrwanego z zębów zamordowanych więźniów! na wykonanie zużyto materiał pochodzący od dziesiątek ofiar! Druzgocące znalezisko.

Czy Eleonora Hodys była postacią negatywną w tej całej tragicznej historii czy ofiarą systemu pragnącą jedynie przetrwać? Wykorzystując swoją pozycję była pewna, że tylko tak jest szansa na przeżycie. Wiedząc, że ryzyko i tak jest ogromne. W obozie koncentracyjnym, gdzie śmierć była codziennością granice między katem a ofiarą się zatarły.

Powrót do zniszczonej Warszawy- życie w gruzach

Marta Wajszczak — Sun, 17 Aug 2025 09:00:37 +0000

Warszawa zniszczona

Tuż po wojnie widok zagruzowanej Warszawy rozrywał serca na kawałki. Ludzie powracający do swojego ukochanego miasta wiedzieli z czym będą musieli się zmierzyć. Jednak życie w gruzach, gdzie biło serce stolicy było wyjątkowe trudne. Nie mniej nie nie możliwe. To co budziło największe emocje to widok i zapach dymu i śmierci. Należy tu podkreślić, że nie chodziło jedynie o gruzy, wśród nich bowiem zalegały ludzkie szczątki w różnym etapie rozkładu. Miasto było cmentarzyskiem. Istniało duże zagrożenie epidemii. Żeby temu zapobiec mieszkańcy organizowali pogrzeby, masowe groby, spalali ciała i chowali w ziemi. Widok był przytłaczający, ale ktoś to musiał zrobić.

Jak wyglądało życie codzienne mieszkańców

Pierwszym, najważniejszym elementem było pozbycie się zagrożenia w postaci ofiar, w sposób jak najbardziej godny i z szacunkiem. Następnie każdy jak tylko mógł, organizował w gruzach, na ulicach handel- jajka, mleko, chleb nawet kwiaty. Ludzie ciężko pracowali przy codziennej odbudowie stolicy. Potrzebowali schronienia więc budowali prowizoryczne lub szukali schronienia w piwnicach czy zniszczonych mieszkaniach. Zdobywali z tego co zostało krzesła, kawałek stołu, naczynia, garnki. Brakowało leków, odzieży i innych podstawowych produktów. Ludzie musieli liczyć na pomoc państwa, organizacji charytatywnych, ale w dużej mierze na swoją zaradność. Więc kombinowali jak tylko mogli. Niestety trauma wojny i okrucieństwa jakie ich spotkały, bardzo mocno odcisnęły się na ich zdrowiu psychicznym. Wiele osób cierpiała na min.: depresje, bezsenność, lęki. Potrzebna była więc pomoc lekarska a ta była bardzo mocno ograniczona.

Odbudowa miasta

Odbudowa Warszawy była absolutnie ogromnym zadaniem i wymagała zaangażowania wielu osób, ale też instytucji. Stworzono Biuro Odbudowy Stolicy, które nadzorowało prace. Odbudować należało nie tylko budynki, ale również tak ważną infrastrukturę jak drogi, mosty, kanalizację, wodociągi. Wiele budynków historycznych starano się odbudować, jak na przykład Zamek Królewski, ale wiele nowych powstało wpisując się w pozostałą urbanistykę. Odbudowa Warszawy nawiązywała do stanu sprzed wojny, ale już wtedy zdecydowano się na budowę idącą w kierunku tworzenia nowego, współczesnego miasta.

Życie po wojnie, w nowym już mieście

Warszawiacy stanęli przed wyzwaniem odbudowania nie tylko swojego miasta, ale również ułożeniem swojego życia społecznego na nowo. Potracili w czasie okupacji rodzinę, przyjaciół, krewnych, sąsiadów. Ta trauma na wielu aspektach odbiła się negatywnie na budowaniu relacji międzyludzkich. Chociaż one i tak były często silniejsze i lepsze niż te obecne. I to nie zawsze była sielanka, nie zawsze było solidarnie. Dochodziło do sporów i konfliktów mimo tak szczytnej sprawy. Jednak finalnie to miasto zaczęło znowu tętnić życiem, bardzo powoli i przez długie lata. Jego trudna historia, mimo nowoczesnej architektury, jest zachowana i zabezpieczona jak na przykład ślady krwi powstańców w budynkach czy klatkach schodowych, ślady po kulach na budynkach czy nagrobkach. W miejscach walk i masowych egzekucji znajdują się tablice pamiątkowe i pomniki. Warszawa została uratowana, powstała z kolan zalanych krwią. Warszawa to istniejący, największy pomnik historii.

Nowe życie w piekle- Jak wyglądał poród w obozie zagłady?

Marta Wajszczak — Wed, 13 Aug 2025 09:34:34 +0000

Poród w piekle pod okiem diabła

Wyobraźcie sobie sytuacje kiedy w najgorszym miejscu na ziemi- w obozie zakłady, w tych nieludzkich warunkach, bez pomocy lekarskiej, w brudzie, pośród robaków, wilgoci, zimna, ma przyjść na świat dziecko. W Auschwitz-Birkenau, gdzie trafiały również kobiety w ciąży do tych porodów dochodziło.

Zacznijmy od tego, że Niemców nie obchodziło to w jaki sposób to dziecko przyjdzie na świat, czy umrze w trakcie czy chwilę po porodzie czy przeżyje matka. Niemcom chodziło o to, żeby te dzieci zabijać. Droga jaką musiała przejść kobieta nie miała znaczenia więc nie dostawała kompletnie żadnej pomocy. Nie dostawała wody, leków, opatrunków, kawałka koca. Mogła liczyć wyłącznie na pomoc współwięźniarek. I naprawdę wielkim szczęściem było, gdy wśród więźniarek była zawodowa położna lub chociaż pielęgniarka.

Strach- on towarzyszył każdej osobie, matki bały się podwójnie. Nie tylko o siebie, ale przede wszystkim o dziecko. Blok 25 tzw. „Blok śmierci”– do niego mógł trafić każdy, bez powodu. Wystarczył wzrok lekarza SS, który dokonywał selekcji. Trafiały tam również ciężarne, położne i dzieci. Jeśli lekarz tak uznał, dostawały zastrzyk fenolu w serce. Los dzieci ich nie rozczulał, nie powodował, że robiło im się żal. Jeżeli lekarz nie wybierał jakiegoś dziecka do swoich medycznych eksperymentów- ginęły od razu, jeśli wybierał ich do przeprowadzania eksperymentów pseudomedycznych umierały powoli i w cierpieniu.

W sytuacji, kiedy kobieta chciała zakryć swój stan, który przecież z tygodnia na tydzień się zmieniał- bandażowały piersi skrawami zdobytego materiału. Mimo coraz większego stopnia zaawansowania ciąży- one ciągle ciężko pracowały żeby nie ściągnąć na siebie uwagi. Niestety po rozwiązaniu dziecko i tak było zabijane a w wielu przypadkach również matka. Często w karcie pacjenta podawano różne choroby i zakażenia wskutek czego miało dochodzić do zgonów. Oczywiście wszystko było kłamstwem.

Blok 17 dawał odrobinę nadziei

Do porodów zwykle dochodziło w bloku nr 17. Pierwsze dziecko urodziło się w nim 6 grudnia 1943 r. niestety chłopczyk umarł. 8 grudnia urodziła się dziewczynka. Mama chorowała na tyfus, podczas porodu miała 40 stopni gorączki. Dziewczynka była wcześniakiem- zmarła po kilku godzinach. Takich historii jest całe mnóstwo. Przede wszystkim dają obraz potwornej scenerii wykończonej głodem, fizyczną pracą i chorobami kobiety zmagającej się z trudem porodu.

Stanisława Leszczyńska, położna z Auschwitz

Największą nadzieje przyniosła położna Stanisława Leszczyńska. Odebrała w piekle około 3 tysięcy porodów. Żadne dziecko w tym czasie nie zmarło. Mengele był zszokowany raportami o porodach. Był wściekły bo Stanisława nie wykonywała jego rozkazów- nie zabijała dzieci. Nie bała się konsekwencji.

„Chore, jak wspomniałam, rodziły na piecu. Ilość przeprowadzonych tam przeze mnie porodów wynosiła ponad trzy tysiące. Pomimo przerażającej ilości brudu, robactwa wszelkiego rodzaju, szczurów i chorób zakaźnych, braku wody oraz innych niedających się wprost opisać okropności działo się tam coś niezwykłego” – relacjonowała Leszczyńska po latach.

W baraku nie było wody, nie było opatrunków nie było leków. Kobiety rodziły po kilkanaście godzin, często mając gorączkę, chorując na biegunkę głodową lub tyfus. W 1943 r pojawiły się szanse na przeżycie noworodków.

Niebieskie oczy i jasne włosy

Wcześniej wszystkie noworodki były zabijane. A to topiąc je w wiadrze, kloace czy dozując zastrzyk fenolu. Dopiero w 1943 zamiast zabijać zaczęli wybierać dzieci o niebieskich oczach i jasnych włosach a więc te o „aryjskim” wyglądzie.

Dzieci te były odbierane i wysyłane do Nakła w celu wynarodowienia. Moment odbierania dzieci od matek był przejmujący. Aby w przyszłości dać szansę na odnalezienie swojego dziecka zaczęto noworodkom tatuować albo swoje numery albo inne znaki graficzne. Robiono to w miejscach najmniej widocznych jak stopa, pacha, udo.

Stanisława Leszczyńska to postać ikoniczna ze względu na swoje poświęcenie. Znana jako Położna z Auschwitz uratowała tysiące dzieci. Dawała matkom nadzieję i trzymała na duchu. Wspierała i opiekowała się nimi pomimo zerowych warunków. Była odważna, stanowcza, pewna siebie i swojej wiedzy. Stawała na przeciw rozkazom nie bojąc się konsekwencji. W historii obozowej jest postacią absolutnie wyjątkową.

Hitler na haju. Czyli jak narkotyki wpłynęły na losy II wojny światowej

Marta Wajszczak — Tue, 29 Jul 2025 06:31:05 +0000

Lek na kaszel, lekiem na całe zło

Kiedy w lipcu 1943 r. Benito Mussolini coraz poważniej brał pod uwagę wycofanie Włoch z działań wojennych wiadomość o prawdopodobnej stracie sojusznika zupełnie załamała Hitlera. 19 lipca czyli dzień po przegranej ważnej walce z Armią Czerwoną pod Kurskiej, zaplanował spotkanie w Duce, ale był cieniem człowieka. Na pomoc ruszył wtedy jego lekarz Theo Morell, który dysponował lekiem na całe zło.

Mowa o eukodalu, był to środek odurzający firmy Merck z Darmstadt. Pojawił się na rynku w 1917 r. jako środek przeciwbólowy oraz uśmierzający kaszel. W latach dwudziestych powstała moda na ten lek, gdyż był skuteczny i w pewnych dawkach, za sprawą opioidu o nazwie oksykodon, powodował upojenie narkotyczne.

W kręgach ekspertów lek ten uchodził za królową wśród substancji: miał być materiałem z którego zbudowane są sny. Ból uśmierzał niemal dwa razy skuteczniej niż morfina. Do jego cudownych działań zaliczał się między innymi szybki i długotrwały stan euforii, siły, który był wyraźnie wyższy niż w przypadku heroiny. Przy umiejętnym dawkowaniu eukodalu człowiek był wyraźniej pobudzony, pełny optymizmu i ogólnej witalności.

W przypadku Hitlera problemem były już znaczne ilości leków, które przyjmował. Był chory na wiele schorzeń, dodatkowo coraz bardziej słabszy, apatyczny, wijący się na nogach nie sprawiał wrażenia silnego przywódcy niezwyciężonej III Rzeszy. Dodanie mu kolejnej dawki w postaci silnego leku na bazie opioidów stwarzało ryzyko silnego uzależnienia. Jednak w grę wchodziło jedno z najważniejszych spotkań i rozmów tej wojny. Lekarz wiedział, że wynik tego spotkania będzie zależał od tego czy uda mu się postawić Hitlera na nogi.

Niedyspozycja nie wchodzi w grę

Morell musiał podjąć poważną decyzje. Mając na uwadze dobro narodu, mając w ręku lek, który zdziała cuda, podjął decyzje, że ów lek w zastrzyku to jedyne słuszne wyjście z sytuacji.

To co zaczęło się dziać kilka minut po podaniu leku wprawiło w osłupienie całą zgromadzoną świtę. Hitler wstał, otrząsnął się, poprawił mundur i jakby nigdy nic zaczął funkcjonować na najwyższych obrotach. Nie było śladu po jakichkolwiek niedyspozycjach co utwierdziło w przekonaniu Morella, że właśnie podjął dobrą decyzję. Udali się więc na spotkanie z Benito Mussolinim. Ten jednak przez trzy godziny nie doszedł do głosu. Hitler gadał jak najęty, bez przerwy. Nie chciał słyszeć o tym co przywódca Włoch miał mu do powiedzenia. Wynik rozmów był jednoznaczny. Oczywiście Włochy nie wycofały się z działań wojennych.

Hitler poprosił Morella o jeszcze jedną dawkę, ten odmówił. Niestety potwierdziły się przypuszczenia, że lek jest silnie uzależniający. Już po paru dawkach można się w nim zatracić. Nie ma informacji o tym czy Morell podał jednak drugą dawkę Hitlerowi. Jedno jest pewne. Cel został osiągnięty a Hitler wiedząc czyja to zasługa, podziękował lekarzowi twierdząc, że kraj dzięki niemu wygra II wojnę światową.

Literówka podczas śledztwa

Amerykańscy śledczy po wojnie byli przekonani, że żwawe zachowanie na spotkaniu z Mussolinim było spowodowane metamfitaminą. Morell w swoich raportach, czarno na białym napisał, że podał Hitlerowi eukodal, jednak podczas tłumaczenia na język angielski doszło do pomyłki. Napisano Enkadol. Ponieważ takiego środka nie było na liście środków odurzających, nie zostało mu przypisane większe znaczenie. Tym czasem śledczy nie wpadli na pomysł, że może chodzić o eukodal, trudne, odręczne pismo lekarza sprowadziło Amerykanów na zły trop.

Pervitin- lek żołnierzy na froncie

O znaczeniu Pervitinu mówione i pisane było już bardzo wiele. Faktem jest, że ten narkotyk był dopuszczony jako oficjalny lek dostępny w każdej aptece bez recepty. Brali go również cywile. Ten z pozoru zwykły lek, pozwalał żołnierzom nie spać przez kilka nocy z rzędu, dawał im ogrom siły i witalności, wzbudzał agresję do wroga, zmniejszał uczucie głodu. Jednym słowem ta cudowna, biała tabletka stała się nieodłącznym elementem wyposażenia każdego żołnierza.

Dla chętnych zamieszczam w tym miejscu odnośnik do fimu dokumentalnego na Youtube 🙂