Wstęp, od tego się wszystko zaczęło.

Puszcza Kampinoska to nie tylko czasy drugo wojenne, chociaż faktycznie na tym będę skupiać swoją uwagę. Jej losy są o wiele starsze i już podczas Powstania Styczniowego w 1863 r pełniła funkcję schronienia ludności oraz broni. Lasy generalnie są na przestrzeni różnych wydarzeń historycznych bardzo ważnym i bezpiecznym miejscem.

W końcu XVIII w. Polska nie istniała na mapie. Po trzech rozbiorach kolejno w 1772, 1793 oraz 1795 ziemie były podzielone na trzy państwa zaborcze: Rosję, Prusy i Austrię.

Mimo tych sytuacji politycznych, Polacy nigdy nie stracili wiary i nadziei na przywrócenie suwerennej Rzeczypospolitej. W XIX w doszło do zrywu przeciwko rosyjskiemu zaborcy, które wybuchło 22 stycznia 1863 r. To zdarzenie wywarło ogromny wpływ na dalsze kształtowanie się młodego pokolenia w duchu patriotyzmu. W latach okupacji niemieckiej 1939-1944 do tego zdarzenia odwoływali się uczestnicy polskiej konspiracji stawiając go za przykład na walkę z wrogiem narodu. Przy grobach powstańców 1863 w Puszczy Kampinoskiej odbywały się tajne spotkania i zbiórki, składano przyrzeczenia i  żołnierskie przysięgi. Te miejsca dawały nadzieje na zwycięstwo i były powodem do dumy.

Powstanie Styczniowe 1863 to bardzo ważne wydarzenie dla rejonu puszczy. W połowie stycznia 1862 r w lesie było ok 100 osób niezorganizowanych i z małą ilością broni palnej. Większość osób uzbrojona była tylko w siekiery, kosy lub kije. Organizacją oddziału zajął się Zygmunt Padlewski, który razem ze swoim sztabem stacjonował w Kampinosie. Wkrótce Padlewski został schwytany i rozstrzelany. Wybrano nowego dowódcę Walerego Remiszewskiego. 14 IV 1863 r doszło do starcia pod Budą Zborowską około 300 osobowej grupy Remiszewskiego z silną kolumną żołnierzy rosyjskich. W zaciętym boju zginęło ok 150-200 powstańców w tym ich dowódca. To była ostatnia większa bitwa na terenie puszczy, chociaż nie zaprzestano potyczek. Rosjanie wyłapywali ukrywających się pojedynczych i rannych powstańców. Schwytanych wieszano na sośnie w pobliżu wsi Górki Kampinoskie oraz na dębię w uroczysku Wystawa koło Bielin. Drzewa zostały nazwane na cześć powstańców- „ Powstańców 1863”.

Powstanie Styczniowe upadło, ale pamięć o nim przetrwała wśród mieszkańców puszczańskich wiosek, którzy opiekowali się mogiłami, stawiali krzyże i pamiątkowe tablice.

Wrzesień 1939. Kampania wrześniowa

Lata II wojny światowej to dla puszczy kolejne ważne i bolesne doświadczenie historyczne. Już od początku września 1939 r. lasy puszczy były miejscem znaczących wydarzeń dla przebiegu kampanii.

W Palmirach jeszcze przed wojną mieściła się filia Głównej Składnicy Uzbrojenia, gdzie na samym początku września znajdowało się 10% zapasów strategicznych amunicji Wojska Polskiego. Ta kluczowa dla Warszawy i Modlina jednostka była jednak słabo przygotowana na atak wroga. 4 września rozpoczęto jej ewakuacje. Dosyć sprawnie opróżniona została filia w Pomiechówku. Natomiast na rozkaz generała Tadeusza Kutrzeby składnica w Palmirach miała być utrzymana do czasu nadejścia wycofujących się z zachodu oddziałów polskiej armii. W tym czasie Puszcza Kampinoska była już rejonem ostatniej fazy największej bitwy kampanii wrześniowej, bitwy na Bzurą. W dniach 17-22 1939 wycofujące się oddziały znad Bzury w kierunku Warszawy stoczyły w kampinoskich lasach szereg zaciętych walk. Armia „Łódź” pod dowództwem generała Wiktora Thommee zdołała dotrzeć do Modlina ( gen. Thommee został komendantem twierdzy).

Kulminacją walk była słynna szarża 14 pułku ułanów jazłowieckich pod Wólką Węglową 19 IX 1939 r., która przerwała niemieckie okrążenie Warszawy. Zdziesiątkowane armie „ Poznań” i „Pomorze” do stolicy weszły w nocy 19/20 września. Podobną próbę podjął generał Mikołaj Bołtuć, jednak otoczeni przez Niemców i w krwawej bitwie pod Łomiankami 22 września zostali pokonani. Zginął w niej również generał Bałtuć. 28 września skapitulowała Warszawa, 29 września twierdza Modlin.

Okupacja niemiecka. Puszcza Kampinoska 1939-1944

Podział administracyjny

Wpływ klęski wojsk polskich w kampanii wrześniowej 1939 był przede wszystkim widoczny był jeśli chodzi późniejsze kształtowanie się ziem polskich okupowanych przez III Rzeszę. Obszar Puszczy Kampinoskiej uległ zmianie i podzielony został na tzw. Generalne Gubernatorstwo utworzone w 1939 oraz ziemie bezpośrednio wcielone do Rzeszy.

Konspiracja i życie ludności cywilnej

Podobnie jak w przypadku Powstania Styczniowego, teren Puszczy Kampinoskiej stanowił schronienie dla ludzi zagrożonych aresztowaniem, oraz uciekinierów z gett i obozów. Ze względu na swoje cechy był również idealnym obszarem działalności konspiracyjnej oraz Państwa Podziemnego. W lutym 1943 Armia Krajowa była dominującą organizacją wojskową w puszczy oraz okolicach. W tym rejonie działały również mniejsze ugrupowania jak na przykład zgrupowanie Gwardii Ludowej, Armii Ludowej itp. Od początku okupacji obszar zamknięty leśny był miejscem działań konspiracyjnych: gromadzenie broni, amunicji, organizowaniu kryjówek, szkoleń wojskowych i wydawnictw. Był również terenem na którym organizowane były zjazdy, zebrania, przybywały harcerki i harcerze z Szarych Szeregów. Wielu mieszkańców puszczańskich miejscowości kontaktowało się z konspiracją. Spotykały ich za to surowe kary, krwawe represje ze strony Niemców: śmierć na miejscu, katownia w Zaborowie, III Fort w Pomiechówku, więzienie na Pawiaku lub wywózka do obozu koncentracyjnego lub na przymusowe roboty.

Terror niemiecki w okupowanej Warszawie 1939-1944

To w jakim stopniu terror niemieckich rządów okupacyjnych był bezwzględny i okrutny wiadomo powszechnie. Nie jest to wiedza tajemna i każdy doskonale zdaje sobie sprawę z tego jak przebiegał. Podstawowym elementem tego terroru było zgładzenie polskich czołowych przedstawicieli życia społecznego, politycznego i kulturalnego. Opierał się na rozbudowanym aparacie SS, policji i wojska oraz nazistowskim „porządku prawnym”. Jednym z głównych celów okupanta była oczywiście eliminacja i zakłada Żydów oraz stopniowe wyniszczenie Polaków.

Warszawa wchodziła w skład Generalnego Gubernatorstwa. Ze stolicy państwa polskiego stała się prowincjonalnym miasteczkiem na zasadach wroga. I tak można przytoczyć kilka form terroru:

– Zarządzenia dotyczące wielu sfer życia ludności cywilnej min. Wprowadzono godzinę policyjną, system kartek, dwujęzyczne napisy, wydzielenie stref na niemiecką, polską i żydowską, wydzielenie miejsc tylko dla Niemców (Nur fur Deutsche)

– Zatrzymania, egzekucje (często publiczne), pod pretekstem aktów sabotażu, kontaktów z państwem podziemnym, posiadania broni

– Zbiorowe, potajemne mordy już od początku okupacji ( min. Ogrody Sejmowe, Puszcza Kampinoska- Palmiry, Szwedzkie Góry)

– Aresztowania prewencyjne wytypowane bez żadnego sensu i porządku, w tym katowanie i tortury)

– Uliczne łapanki po których wywożono do obozów koncentracyjnych

– Działania ludobójcze, które miały na celu zgładzenie polskiego społeczeństwa, nazwane pacyfikacją.

– Transporty więźniów do obozów koncentracyjnych

– Zbrodnie przeciwko ludności Żydowskiej, utworzenie oraz zagłada warszawskiego getta

– Zbiorowe, systematyczne i potajemne egzekucje więźniów w lasach wokół Warszawy (Puszcza Kampinoska- Palmiry, Las Kabacki, Las Sękociński, Lasy Chojnowskie koło Stefanowa, tzw. Warszawski Pierścień Śmierci)

– Egzekucje jawne

– Masowe egzekucje więźniów na terenie opuszczonego getta w sąsiedztwie Pawiaka

– Egzekucje uliczne

W takim systemie tygodniowo śmierć poniosło ok 300 osób tygodniowo.

W okresie niemieckiej okupacji w latach 1939-1944 w egzekucjach w Warszawie życie straciło ponad 30 000 tys. Osób 100 000 tys. Ludzi wywieziono na roboty przymusowe do III Rzeszy, a ok. 30 000 tys.- do obozów koncentracyjnych. W mieście wyjątkowo ponurą sławą otoczona była siedziba gestapo w alei. Szucha oraz więzienia na Pawiaku. Od października 1939 do lipca 1944 na Pawiaku osadzono wg. Szacunków od 65 do 100 tysięcy osób, które w większości zamordowano. Eksterminacyjna polityka okupanta wobec ludności żydowskiej przyniosła w Warszawie zagładę ok. 400 000 tys osób.

Palmiry w liczbach.

Na cmentarzach wojennych na terenie puszczy pochowanych zostało ponad 9400 polskich żołnierzy września 1939 r. Do liczby należy dodać żołnierzy ekshumowanych z kampinoskich lasów i pochowanych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Ogółem ok 9500 poległych we wrześniu w Puszczy Kampinoskiej i na jej obrzeżach stanowi ok 15% strat Wojska Polskiego w całej kampanii 1939.

Do tego należy doliczyć wszystkie osoby cywilne, ekshumowane z dołów śmierci. Są to mieszkańcy Warszawy, sportowcy, inteligencja, politycy, naukowcy. W masowych mogiłach spoczywały szczątki ludności cywilnej przywożonych transportami min z Pawiaka, których mordowano serią z karabinów. W dołach tych odnalezione zostały ich przedmioty osobiste takie jak: okulary, listy, dokumenty, notesy, różańce, fotografie. W Palmirach Niemcy dokonali 21 masowych egzekucji, tyle przynajmniej udało się ustalić. Część nazwisk jest niezidentyfikowana.